Erfgoedbalie

In het erfgoedbeleid werken we met drie thema’s: Beleven, Benutten en Behouden. Het beleid is tot stand gekomen door de bijdragen van betrokken inwoners, monumenteigenaren, de Historische Vereniging Barendrecht, Vereniging Dorpskern Oud-Barendrecht, Waterschap Hollandse Delta en vertegenwoordigers van de Protestantse Gemeente Barendrecht.

De visie voor het erfgoed is: het behouden en versterken van cultureel erfgoed dat de identiteit van Barendrecht laat zien.

Daar horen de volgende doelstellingen bij:

1. We voeren een actueel en breed gedragen beleid voor archeologisch, informatief en monumentaal erfgoed uit.
2. We zorgen ervoor dat erfgoed wordt benut, behouden blijft en beter zichtbaar en beleefbaar wordt.
3. We werken samen aan erfgoed. Inwoners, monumenteigenaren en gemeente voelen zich verantwoordelijk voor het behoud ervan.

Met deze erfgoedstrategie maken we de stap van klassieke monumentenzorg naar een moderne manier van omgaan met erfgoed. Het werken aan de doelstellingen in de volgorde die hierboven staat zorgt ervoor dat deze verandering stapje voor stapje gerealiseerd wordt.

Met de Erfgoedverordening beschermen we het cultuurhistorisch erfgoed binnen de gemeente Barendrecht. Er staat bijvoorbeeld omschreven hoe we omgaan met het aanwijzen van een monument, wat wel en niet mag als je aanpassingen wil doen aan een monument en wie het college hierover adviseert. In het kort: de Erfgoedverordening regelt op welke manier we omgaan met ons erfgoed.

In Barendrecht zijn verschillende locaties aangewezen als cultureel erfgoed:

• 18 rijksmonumenten
• 67 gemeentelijke monumenten, objecten en archeologische locaties
• 2 beschermde dorpsgezichten: De oude dorpskern van Barendrecht en een deel van de 1e Barendrechtseweg

Rijksmonumenten

De eerste monumenten werden in 1970 door het Rijk aangewezen. Een rijksmonument is een gebouw of object dat door cultuur-historische waarde en schoonheid belangrijk is voor Nederland. Rijksmonumenten worden door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aangewezen. De Rijksoverheid beschermt deze panden en objecten. De gemeente is verantwoordelijk voor handhaving en toezicht. Voorbeelden van deze rijksmonumenten zijn de Hervormde Kerk in en de watertoren het oude dorp, maar ook boerderij de Westerhoeve aan de Voordijk. Een bijzonder rijksmonument is een archeologisch monument gelegen in de Gaatkensplas. Hier ligt in de bodem van de plas een terrein met daarin bewoningssporen uit het Middel-Neolithicum. Deze plek werd in 2006 als laatste aangewezen door het Rijk. Barendrecht telt 18 rijksmonumenten.

Gemeentelijke monumenten

Naast rijksmonumenten zijn er ook gebouwen en objecten die voor de lokale geschiedenis en cultuur belangrijk zijn. Deze kunnen, op grond van de gemeentelijke Erfgoedverordening, aangewezen worden als gemeentelijk monument. De gemeente Barendrecht heeft 69 panden, objecten en archeologische locaties aangewezen als gemeentelijk monument.

Archeologische monumenten

Archeologische Monumenten zijn de locaties waarvan bekend is dat in de grond (in situ) archeologische resten aanwezig zijn. Het zijn volgens de omschrijving uit de Monumentenwet: ‘zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarden.’ Een goed voorbeeld van een archeologisch monument zijn de restanten uit c.a. 1450 van een bakstenen muur op diverse plekken in de Noldijk.

Beschermd Dorpsgezicht

Een beschermd stads- of dorpsgezicht is een gebied in een stad of dorp met een bijzonder cultuurhistorisch karakter. De bescherming is bedoeld om de cultuurhistorische identiteit van een gebied te behouden en in te zetten bij ontwikkelingen. De oude dorpskern van Barendrecht en een deel van de 1^e Barendrechtseweg zijn een beschermd dorpsgezicht.

De gemeente beschikt over documenten zoals bouwtekeningen, aanwijsbesluiten en omschrijvingen van uw monument. Soms zijn er ook inspectierapporten van de monumentenwacht beschikbaar. Het dossier van uw monument bevat ook foto’s en soms zelfs historische foto’s. Ook de historische vereniging beschikt over een uitgebreid archief.

Wilt u uw documenten opvragen? Stel uw vraag via erfgoed@barendrecht.nl of bel 14 0180.

Voordat een pand of object wordt aangewezen als gemeentelijk monument wordt een voorgeschreven procedure gevolgd. In Barendrecht verloopt dit volgens de Erfgoedverordening.

• Eerst wordt aan de hand van criteria gekeken of een pand of object in aanmerking komt voor de status van gemeentelijk monument.
• Hier volgt een beschrijving van het pand of object uit.
• Vervolgens start de officiële aanwijzingsprocedure.
• De eigenaar kan een zienswijze indienen. Dit is een termijn van zes weken.
• Na de inspraakperiode worden eventuele zienswijzen verwerkt en volgt besluitvorming.

Redengevende omschrijving

Voor elk pand of object wordt een zogenoemde redengevende omschrijving gemaakt. Hierin staat wat bijzonder is aan het pand of object. Deze omschrijving wordt in opdracht van de gemeente opgesteld door een erfgoedspecialist. Het is belangrijk dat de redengevende omschrijving zo volledig mogelijk is. Daarom kunnen tijdens de periode dat zienswijzen naar voren worden gebracht, ook onjuistheden in de beschrijving kenbaar worden gemaakt. Eigenaren krijgen een brief van de gemeente waarin staat aangegeven binnen welke periode zienswijzen naar voren kunnen worden gebracht. Dit is een termijn van zes weken.

Toetsingscriteria

Elk pand of object wordt beoordeeld aan de hand van waarden of toetsingscriteria. Dit zijn: cultuurhistorische waarden, architectuur- en kunsthistorische waarden, situationele en ensemblewaarden, gaafheid en herkenbaarheid en zeldzaamheid.

Voorbescherming

De eigenaar ontvangt een brief met het bericht dat de gemeente van plan is zijn of haar pand of object aan te wijzen tot gemeentelijk monument. Vanaf dan geldt de zogenaamde voorbescherming. Dit betekent dat het pand of object vanaf dat moment gezien wordt alsof het al een gemeentelijk monument is. Dit houdt onder andere in dat vanaf dan voor elke wijziging een omgevingsvergunning nodig is. Deze voorbescherming geldt totdat een definitief besluit is genomen of het pand of object daadwerkelijk wordt aangewezen als gemeentelijk monument.

Besluit

Na de termijn van zienswijzen worden eventuele zienswijzen verwerkt en beantwoord. Vervolgens besluit het college van burgemeester en wethouders of het pand of object een gemeentelijk monument wordt. De eigenaar wordt van dit besluit schriftelijk op de hoogte gesteld.

Bezwaar- en beroepsprocedure

Als een eigenaar (of belanghebbende) het niet eens is met het besluit van het college, kan binnen zes weken na verzending van het besluit een gemotiveerd bezwaarschrift worden ingediend. Dit bezwaarschrift kan mondeling worden toegelicht. Het college van burgemeester en wethouders verklaart de bezwaren vervolgens gegrond of ongegrond. In het laatste geval blijft het pand een gemeentelijk monument. Het is dan nog mogelijk om een beroepschrift in te dienen bij de rechtbank Rotterdam, bij de sector bestuursrecht.

Bij het kopen en verkopen van een monument komt veel kijken. De koper vraagt zich vaak af wat wel en niet mag of kan bij een monument. Een verkopende partij of makelaar krijgt die vraag ook vaak van potentiële kopers. Het is belangrijk om over de juiste en volledige informatie te beschikken of deze actief aan te reiken aan mogelijke kopers. Zo kunnen kopers zich goed voorbereiden, een goed afgewogen besluit nemen over het plaatsen van een bod en worden verassingen of teleurstelling na de koop voorkomen.

Voordelen

• Het bewonen van een monument is uniek en geeft een bijzondere sfeer. De geschiedenis is vaak van het pand af te lezen.
• Je kan gebruik maken van advies en ondersteuning vanuit de gemeente en Monumentenwacht. Je staat er niet alleen voor.
• Je krijgt mogelijk financiële ondersteuning (subsidie/laagrentende lening) bij onderhoud en restauratie.

Waar je rekening mee moet houden

• Het onderhouden van een monumentaal pand vraagt tijd, toewijding en kost geld.
• Bij het verduurzamen, aanpassen, verbouwen of restaureren moet je vrijwel altijd een omgevingsvergunning aanvragen.
• Houd er rekening mee dat een vergunningstraject voor een monument langer duurt dan het traject voor niet-monumentale panden.
• Een monumentaal pand vraagt om specialistische zorg; kosten voor onderhoud en restauratie vallen vaak hoger uit vanwege bijvoorbeeld gebruik van speciale materialen en technieken.
• De beschermde status van een monument gaat soms verder dan de buitenkant van het pand. Het interieur kan ook onder de bescherming vallen. Stem wijzigingen op tijd af met uw gemeente.

Gids monumentaal wonen

De Gids Monumentaal wonen is een praktische wegwijzer voor iedere (toekomstige) monumenteigenaar. Wonen in een monument is vaak bijzonder, maar er zijn ook regels waar je tegenaan loopt. De gids Monumentaal wonen legt eenvoudig uit wat het betekent om eigenaar te zijn van een monument, met welke organisaties je te maken krijgt en waar je advies kan inwinnen en welke financiële regelingen er zijn.

Als bewoner of als kersverse eigenaar van een monument wil je graag jouw monument aanpassen aan je eigen wensen en streef je naar wooncomfort. Voor het wijzigen, verbouwen of slopen van een monument is bijna altijd een omgevingsvergunning nodig.

Vergunningsplichtig

• Ingrijpende verbouwingen zoals een aanbouw, uitbouw, dakkapellen of constructieve wijzigingen.
• Wijzigingen van het uiterlijk zoals het vervangen van kozijnen, ramen, deuren of het wijzigen van de kleur en/of het materiaal.
• Wijzigingen aan monumentale onderdelen in een monument voor zover deze aanwezig zijn.
• Het gedeeltelijk of geheel slopen van een monument.
• Het plaatsen of wijzigen van bijgebouwen.

Vergunningsvrij

Gewoon onderhoud (-behoud) mits het uiterlijk en materiaal niet veranderen. Zie onderhoud en restauratie.

Bij twijfel: raadpleeg de gemeente.

Kosten voor het aanvragen van een vergunning

Voor het behandelen van een vergunning brengt de gemeente kosten in rekening. Monumenteigenaren hadden voorheen extra kosten, omdat voor het beoordelen van het monumentenaspect van de vergunningaanvraag aanvullend advies nodig is. Deze extra kosten (leges) hoeven monumenteigenaren niet te betalen.

Tips

• Laat je bij het renoveren en verbouwen adviseren door vakmensen. Raadpleeg hier de specialistenwijzer.
• Door een bouwhistorische verkenning te doen wordt de bouw- en gebruiksgeschiedenis van het monument in kaart gebracht en welke elementen uit de verschillende fasen van zijn geschiedenis nog aanwezig zijn. Op basis hiervan wordt een waardestelling gemaakt. In de waardestelling worden alle onderdelen van het gebouw gewaardeerd. Ook alle ruimtes met de daar aanwezige elementen komen aan de orde. De waardestelling geeft je als een eigenaar of ontwikkelaar duidelijke uitgangspunten voor een verantwoorde omgang met het monument. Het scheelt tijd, geld en frustraties, omdat de commissie die gemeente adviseert met de omgevingsvergunning de nieuwe plannen met een dergelijk onderzoek goed kan beoordelen. De waardestelling dient als toetsingskader voor restauratie, verbouwing of herbestemming.

Nieuwe eigenaren, maar zeker ook bestaande, gaan vaak aan de slag met het opknappen van hun monument. Het is goed om te weten dat er een verschil in vergunningsplicht is bij de werkzaamheden die je daarvoor uitvoert. Onderhoud en restauratie zijn namelijk twee verschillende dingen. Bij het onderhouden blijft een groot deel van het oorspronkelijk materiaal behouden, terwijl er bij restauratie sprake is van vervanging en vernieuwing. Het is soms lastig om in te schatten wanneer er sprake is van een vergunningsplicht.

Vergunningsplichtig

Onderhouds- of restauratiewerkzaamheden waarbij sprake is van volledige vervanging, waardoor mogelijk ook materiaal, detaillering, profilering kunnen wijzigen. Denk daarbij aan het vervangen van alle dakpannen of het compleet restaureren van voeg- en metselwerk.

Vergunningsvrij

• Kleinschalig onderhoud gericht op instandhouding, mits kleur, materiaalsoort, detaillering en profilering niet wijzigen. Denk daarbij aan schilderwerk in dezelfde kleur, vervangen van kapotte dakpannen, reparaties aan voegwerk of reparatie van houtwerk zonder materiaalwijziging.
• Interieurveranderingen aan delen die geen historische of architectonische waarde hebben. Bij twijfel: raadpleeg de gemeente.

Kosten voor het aanvragen van een vergunning

Voor het behandelen van een vergunning brengt de gemeente kosten in rekening. Monumenteigenaren hadden voorheen extra kosten, omdat voor het beoordelen van het monumentenaspect van de vergunningaanvraag aanvullend advies nodig is. Deze extra kosten (leges) hoeven monumenteigenaren niet te betalen.

Gratis abonnement/inspectie monumentenwacht

Eigenaren van monumenten kunnen een gratis abonnement op de Monumentenwacht krijgen. Hiermee kan je iedere vier jaar aanspraak maken op een gratis inspectie door de monumentenwachters van de provincie Zuid-Holland.

Tips

• Laat je bij onderhoud en reparaties adviseren door vakmensen. Raadpleeg hier de specialistenwijzer.
• Bekijk de subsidiemogelijkheden

Monumenten hebben vaak een laag energielabel. Het is begrijpelijk dat er een bepaald wooncomfort gewenst is en dat het daarom wenselijk is om het pand te isoleren (denk aan dakisolatie, raamisolatie of vloerisolatie) of om op een andere manier te verwarmen met bijvoorbeeld warmtepompen. Het opwekken van energie is door het toegenomen elektriciteitsverbruik ook vaak een grote wens.

Het is belangrijk bij het treffen van verduurzamingsmaatregelen rekening te houden met de cultuurhistorische waarden van het pand. Veel van deze maatregelen kunnen als gevolg hebben dat er iets wijzigt aan het pand in kleur, detaillering, profilering of materiaalsoort. Dat betekent dat je voor het verduurzamen van een monumentaal pand vaak een omgevingsvergunning nodig hebt. Twijfels? Raadpleeg de gemeente.

Goed om te weten: er is veel mogelijk voor wat betreft verduurzaming en het opwekken van je eigen energie, maar je moet laten zien dat er geen nadelige gevolgen zijn voor de historische waarde van het pand. Daarnaast is het verstandig om voor het verduurzamen van een monumentaal pand aannemers/adviseurs in te schakelen die ervaring hebben met monumenten. Ieder monument is uniek en heeft andere bouwkundige eigenschappen.

Tips

• Laat je bij de verduurzaming van je monument adviseren door vakmensen. Raadpleeg hier de specialistenwijzer.
• Raadpleeg de praktische toolkit duurzaam erfgoed
• Bekijk de financiering van verduurzamingsmaatregelen gericht op monumenten
• Bekijk de algemene verduurzamingssubsidies
• Bekijk het duurzaamheidsadvies
• Download de Gids monumentaal verduurzamen
• Leer meer over de isolatie van historische/monumentale vensters

Op monumenten.nl staan de antwoorden op de meest gestelde vragen die betrekking hebben op monumenten.

Het rekening houden met het bodemarchief in bestemmingsplannen is pas sinds 2007 verplicht voor gemeenten. Sindsdien zijn er heel wat vondsten gedaan, maar ook voor die tijd is er, vooral door de aanleg van Carnisselande als Vinex locatie, toch ook al veel archeologisch onderzoek gedaan. Deze vindplaatsen met toelichting over de vondsten (daterend van de nieuwe steentijd tot de middeleeuwen) kun je bekijken op www.barendrecht.nl/archeologie.

Om archeologische belangen zo goed mogelijk te behartigen en zo min mogelijk te laten conflicteren met andere belangen, worden ze het liefst zo vroeg mogelijk geadresseerd in het proces van ruimtelijke ordening. Hiervoor hebben we beleidsinstrumenten zoals de archeologienota en een archeologische waarden- en kenmerkenkaart. De informatie uit deze kaart is vertaald naar regels voor archeologie in het omgevingsplan.

Bekijk hier de archeologienota

Bij iedere ingreep in de bodem is een initiatiefnemer (bijvoorbeeld een opdrachtgever voor een bouwproject) altijd verplicht om rekening te houden met mogelijke archeologische resten. De oppervlakte en de diepte van de bodemverstoring waarbij er een onderzoeksplicht is verschilt in Barendrecht per locatie. Daar waar de verwachting op het aantreffen van archeologische resten hoog is, is eerder en vaak meer onderzoek nodig dan op plekken waar een minder hoge verwachting is. De informatie over de archeologische verwachting komt uit de archeologische waarden- en kenmerkenkaart die samen met de archeologienota in 2009 zijn vastgesteld.

Als er een aanvraag voor een omgevingsvergunning gedaan wordt voor een activiteit waarbij de bodem verstoord wordt, waarbij de vrijstellingsgrenzen voor oppervlakte en diepte van die specifieke locatie niet worden overschreden, dan is er geen onderzoeksplicht. Is dit wel het geval dan vraagt de gemeente advies aan Archeologie Rotterdam (BOOR). Zij zijn de archeologisch adviseur van de gemeente. Dit advies kan of een vrijstelling van verder onderzoek zijn, of er wordt geadviseerd om nader onderzoek te doen. Dat onderzoek kan het einde zijn van het archeologisch proces of er kan aanleiding zijn voor extra archeologisch onderzoek.

De kosten voor archeologisch onderzoek komen voor rekening van de initiatiefnemer. De gemeente begeleidt het adviestraject rondom het archeologisch proces, maar de kosten voor het advies en het in te schakelen archeologiebureau voor het veldwerk op de onderzoeklocatie worden door de initiatiefnemer zelf betaald.

Raadpleeg hier de informatiebrochure van de gemeente over archeologisch onderzoek.

• Raadpleeg zo vroeg mogelijk in de planfase van je project de gemeente zodat je al rekening kan houden met al bekende archeologische resten. Zo voorkom je oplopende of onnodige kosten voor archeologisch onderzoek.
• Kijk op regels op de kaart welke vrijstellingsgrenzen er gelden voor jouw locatie. Klik op de kaart, klik links in je scherm “Omgevingsplan gemeente Barendrecht” aan.
• Meer weten over hoe je rekening kunt houden met archeologie in je bouwplannen: Publicatie handreiking archeologievriendelijk bouwen
• Bekijk alle gepubliceerde onderzoeken van Archeologie Rotterdam die in Barendrecht plaats hebben gevonden.
• Archeologische rijksmonumenten en archeologische terreinen in Barendrecht staan in de atlas cultuurhistorie van de provincie Zuid-Holland
• Zoek hier naar gecertificeerde uitvoerders van archeologische werkzaamheden: https://www.sikb.nl/archeologie/certificeren-en-registratie/certificaathouders
• Bekijk hier de vondsten in Barendrecht die in het depot van de provincie Zuid-Holland worden bewaard: https://archeologie.zuid-holland.nl/collectie

• Raadpleeg het gemeentearchief (bouwplannen/bouwtekeningen en foto’s)
• Het archief van de gemeente (en haar voorgangers) gaat terug tot 1611. Het archief over de periode tot en met 1988 (niet de bouwvergunningen en de foto’s) is overgebracht naar het Stadsarchief Rotterdam.
• De Historische Vereniging Barendrecht heeft een uitgebreid foto- en krantenarchief. Ook kun je er terecht voor genealogisch onderzoek.

Wil je meer weten over de ontstaansgeschiedenis en de meer recente geschiedenis van Barendrecht. Dan hebben wij de volgende tips:

• De site van de historische vereniging: www.historischbarendrecht.nl
• Op www.topotijdreis.nl kun je terug in de tijd op de kaarten van Barendrecht en omgeving
• De cultuurhistorische atlas van Zuid-Holland: atlas cultuurhistorie van de provincie Zuid-Holland
• Ga naar www.barendrecht.nl/erfgoedverhalen en maak een reis langs alle cultuurhistorische bezienswaardigheden in Barendrecht